اين مؤلف كيست ؟ « سرجان ملكم » در كتاب « تاريخ ادبيّات ايران » « 1 » مىنويسد : او « محسن كشميرى » متخلّص به « فانى » است و در « ايضاح المكنون فى الذيل على كشف الظنون » « 2 » مىگويد : او « موبد « 3 » شاه » هندى است و « ملافيروز » در حاشيهء كتاب « دساتير » « 4 » پنداشته كه مؤلّف « مير ذو الفقار على » بوده است . و آخرين نظريه‌اى كه محققان به آن دست يافته‌اند اين است كه وى « موبد كيخسرو اسفنديار » از فرزندان « آذر كيوان » « 5 » بوده است . وى در شهر پتنهء » هندوستان در اواسط دههء سوم قرن يازدهم هجرى متولد شده و تا بعد از دههء هفتم مىزيسته است چنان‌كه از تاريخ‌هاى قيد شده در كتابش برمىآيد . مؤلف ، به مذهب كيوانى دعوت مىكرد كه قائل به وحدت وجود ، رهايى از مذهب و پيروى از كتاب « دساتير » است . به پندار او اين كتاب مادر كتابها و خلاصهء همهء شرايع مىباشد كه پيامبرى [ دروغين ] به نام « ساسان » آن را آورده است . ازاين‌رو در كتاب « دبستان المذاهب » عقايد صاحبان اديان را تضعيف كرده ، به‌گونه‌اى شيطنت‌آميز و پنهانى مىكوشد مذهب تازه تأسيس پدرش را رواج دهد . نخستين كسى كه اين كتاب را مطرح كرد « فرانسيس گلادوين » بود كه در سال 1789 م . آن را به انگليسى ترجمه نمود و در سال 1809 م . برابر با ذيقعدهء 1244 ه . ق . براى اولين بار به دستور نمايندهء انگلستان « ويليام بيلى » در كلكته چاپ شد و همچنان چاپ آن به دست مزدوران استعمار در هند و ايران و ساير

--> ( 1 ) . ج 1 ، ص 59 . ( 2 ) . ج 3 ، ص 442 . ( 3 ) . « موبد » در اصطلاح زرتشتيان به رهبران دينى مىگويند . ( 4 ) . ص 221 . ( 5 ) . مؤسس فرقهء « كيوانيه » در هند در دوران « اكبر شاه تيمورى » بين سالهاى 963 - 1014 ه . ق .